Хөгжлийн төлөө - миний мөрөөдөл

Хөгжил дэвшлийг хүсдэггүй хүн гэж үгүй. Хөгжлийн арга замын тухай ярихын тулд юуны өмнө чухам юуг хөгжил гэж хэлэх вэ гэдгийг тодорхойлох нь зүйтэй. Эрт цагт хаан хүн морин тэрэг хөсөглөв. Энэ цагт жирийн хүн авто хөлөг хөсөглөв /Ийнийтэн Сантын сэтгэлгээний ажлаас иш татав/. Энэ өөрчлөлт бол хөгжил дэвшил мөн. Эрт цагт мэргэд дэлхийг хавтгай гэж үзэв. Энэ цагт жирийн хүн дэлхийн үнэн хэлбэрийг мэднэ. Энэ өөрчлөлт бол бас хөгжил дэвшил мөн. Хөгжил бол олон талтай. Энэ эринээр орчлон төгсөхгүй тул цаашид ч хөгжил дэвшлийг бүтээх хязгааргүй боломж дэлхийн бүх хүний өмнө эрх тэгш нээлттэй байна. Хүн та сэтгэж, хийж л чадвал ирээдүйг бүтээж чадна. Ирээдүйд зөв шийдвэр гаргах холч мэргэн ухаан хийгээд бодит алба, гүйцэтгэлээр дэлхийг тэргүүлэх хөгжил, их соёлыг бүтээнэ. Сэргэн мандал, байлдан дагууллын шинжтэй их соёлын бүтээн байгуулалтууд ийм л замаар явагдаж ирсэнийг түүх нотолдог. Орчлонг нээх, ухаарахыг эрмэлзээгүй бол, шинийг бүтээх тэмүүллийнхээ төлөө тэмцээгүй бол хүн төрөлхтний өнөөгийн бүх ололт хаанаас бүтээгдэх билээ. Хөгжил бол ажлын амжилт, шинэ нээлт ололт, шинэ бүтээн байгуулалт мөн. Хөгжлийг бүтээх арга зам нь харьшгүй шийдвэр, хариуцлагат алба мөн.

Дэлхийд өдгөө долоон тэрбум гаруй хүн 200 шахам улсыг байгуулан амьдарч байна. Нээлттэй улс төрийн тогтолцоо дэлхийг бараг бүхэлд нь хамарснаас хойш засаг төрдөө хандсан иргэдийн шүүмжлэл аль ч улсад тасарсангүй. Гэвч хөгжлийг шүүмжлэлээр биш, бодит албаар бүтээнэ. Хэн хөдөлмөрлөж тэмцсэн нь л амжилтанд хүрч, хөгжлийг бүтээж байна. Долоон тэрбум гаруй хүний хүч гэдэг бол хийсвэр зүйл биш. Энэ хүч шүүмжлэл, дайсагналд чиглэх биш, нарийн зохион байгуулалттайгаар бодит алба, бүтээн байгуулалтад чиглэвэл дэлхий дахин эрс хөгжлийг бүтээнэ.

Монгол улсад өдгөө гурван сая шахам хүн нэгэн бүл болж амьдарч байна. Иргэдийн үг хэлэх эрх чөлөө үндсэн хуулиар тунхаглагдсан 1992 оноос хойш засаг төрд хандсан иргэдийн шүүмжлэл хөвөрсөөр. Шууд хэлэхэд өнөөдрийн Монгол улсад дотоодын эв нэгдэл алга байна. Ард иргэд нь эрх баригчдаа үзэхгүй, эрх баригчдын үйл ажиллагаа нь ард иргэдэд ойлгомжгүй. Хамгийн гол нь ард иргэдийн нэгдмэл үзэл баримтлал үгүй. Нэг хэсэг нь монгол уламжлалаа л шүтэх ёстой гэнэ, нөгөө хэсэг нь дэлхийн жишгийг л дагах ёстой гэнэ. Энэ мэт түнжингүй байдал лав хөгжилд хүрэх арга зам биш. Өдөр шөнөгүй заргалдаж шүүхдэлцсээр байтал маргаашийн бүтээн байгуулалтыг биш өчигдрийн зарга булхайг шийдэх гэж хамаг цаг барагдаж байна. Гэвч Монгол улсын хөгжлийг шүүмжлэл, зөрчлөөр биш бодит албаар бүтээнэ. Гурван сая шахам хүний хүч гэдэг бол бага зүйл биш. Энэ хүчийг оновчтой зохион байгуулалт, холч бодлоготой уялдуулан зөрчил шүүмжлэл, хагарал дайсагналд бус бодит ажил, хөдөлмөр тэмцэлд чиглүүлбэл Монгол улс үсрэнгүй хөгжлийг бүтээнэ.

Төр засаг цаашид 100 мянган айлын орон сууц барих хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж дуусгах, уул уурхайд түшиглэсэн төмөр замын дэд бүтцийг бүтээн байгуулах, аж үйлдвэрийг хөгжүүлэх, жижиг дунд үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх,.. зэрэг олон арван ажил, бүтээн байгуулалтуудыг төлөвлөж байна. Эрт үед төр засаг л улс орны бүх асуудлыг үүрдэг, шийддэг байж. Харин өнөөдөр бид иргэн бүр улс орныхоо үйл хэрэгт оролцох, хувь нэмрээ оруулах эрхээр тэгш хангагдсан нийгэмд амьдарч байна. Энэ утгаараа төр засгийн ажлаас гадна хувь хүн бүрийн ухамсар, хичээл зүтгэл улс орны маань хөгжилд зайлшгүй хэрэгтэйг онцолмоор байна. Стив Жобс Америк улсын жирийн иргэн байсан. Гэвч тэр засаг төрөөсөө бэлэн хоол нэхээгүй, өөрийн хөдөлмөр тэмцэл, нээлт ололт, ажлын амжилтаараа их хөрөнгийг, дэлхийд тэргүүлэгч хөгжлийг бүтээсэн. Улмаар түүний Apple компани 2011 онд Америк улсын төсвөөс ч их орлогыг олов. Ийнхүү хувь хүн дэлхийн тэргүүлэгч гүрний төсвийн хэмжээний баялгийг бодитоор бүтээлээ. Энэ бол бодит алба, хүний хичээл зүтгэлийн гайхамшиг мөн. Стив Жобс хоосон шүүмжлэл хөөцөлдөж явсангүй, өөрийн албыг үнэнчээр хашиж, эзэн шиг хандсан тул тэргүүлэх хөгжлийг бүтээсэн байна шүү дээ. “Төр засаг миний төлөө юу хийх вэ” гэж биш, “би өөрөө хөгжлийн төлөө юу хийх вэ” гэж бодохоос хөгжлийн төлөөх ухамсар, хариуцлага, эрүүл чиг хандлагын суурь тавигдана. Монгол орны хөгжилд хувь хүний хүч, засаг төрийн хүч аль аль нь хэрэгтэй. Монголын төр, Монголын иргэд хоёр өстөн дайснууд биш, бүх монголчууд нэгэн гэр бүл. Энд авилгатай тэмцэх, хариуцлага тооцох, ял оноох,.. тухай биш ухамсрын төвшний өөрчлөлтийн тухай ярьж байна. Хувь хүн бүрийн ухамсрын өөрчлөлт бол аливаа хөгжлийн гарц юм. Төр нь төрийн албандаа, хувь иргэн нь өөрийн албандаа эзэн байж гэмээнэ сая улс орон өнгө орон гялалзана.

Зөвхөн монгол уламжлалаар Монгол улс цааш хөгжих үү? Эсвэл зөвхөн дэлхийн жишгээр Монгол улс цааш хөгжих үү? Аль нэг тийш туйлшран хэлбийх нь хөгжлийн зөв гарц гэж бодохгүй байна. Монгол түмэн өөрийн өв уламжлал болон дэлхий дахины ололтыг эрх тэгш авч үзэх нь зүйд нийцэх ба хамгийн гол нь бид жинхэнэ ажил албыг бүтээж байж, хөдөлмөрлөж тэмцэж байж л хөгжин дэвжинэ. Дэлхийн хөгжил хөдөлмөр ба бодит бүтээн байгуулалтаар хэмжигдэж байна. Нисэх буудал, барилга байгууламж барих, шинжлэх ухааны нээлт хийх, шинэ техник зохион бүтээх, шинэ технологи нээх,.. энэ бүхэн бол хийсвэр биш бодит ажил алба. Түүх, уламжлалаа нандигнан хайрлах нь зүйн хэрэг боловч түүхээ хэт шүтэж, шинийг байнга үгүйсгэвээс Монгол улс өөрөө түүх болон хоцорно. Дэлхийн жишгийг дагах нь зүйн хэрэг боловч дэлхийн жишгийг хүн л бүтээдэг. Монголчууд бид цаашид дэлхийд тэргүүлэх шинэ соёлыг, дэлхийн шинэ жишгийг үүсгэж чадна. Учир нь энэ шинэ мэдлэг, шинэ соёлын суурь нь Монголд аль хэдийн нээгдсэн. Орчин цагийн монгол сэтгэгчийн цоо шинэ нээлт “Ийний”-г судалж буйн хувьд би үүнд огт эргэлзэхгүй байна. Ийний бол шинжлэх ухааны шинэ эрин.

Хүний мөрөөдөл хязгааргүй. Энэхүү эссэгээр дамжуулан хөгжлийн төлөөх өөрийн дуу хоолойг монгол түмнийхээ сонорт хүргэх, улмаар Монгол улсын иргэн бүрийн хөгжлийн төлөөх хувь хүний эрмэлзэл, ухамсарт эерэгээр нөлөөлөх нь яг одоо “Хөгжлийн төлөө - миний мөрөөдөл” болоод байна. Нэгдмэл ухамсар, мэргэн шийдвэрээр бид хөгжлийг бүтээнэ. Ямар ч мөрөөдөл ажил албаар л биежнэ. Цагтаа эв нэгдэл, хатуужилт албаар дэлхийн эзэнт гүрнийг байгуулж явсан монгол хүн та сэтгэ, тэмүүл, хийж бүтээ! Түүх ба одоогоор ертөнц дуусахгүй, цаашид цоо шинэ ертөнцийг цогцлоох эрх хэний ч өмнө нээлттэй байна. Хүний ажил алба, нээлт ололтын зам дардан байг.

Тодруулга: Дээрх эссэг Нийгмийн Ардчилал Монголын Эмэгтэйчүүдийн Холбооноос зарласан эссэ бичлэгийн уралдаанд оролцох зорилгоор бичсэн болно.

Үнэн

Үнэн

Хүн ба цаг хугацаа хоёрын харилцан яриа

Эргэцүүлэмжийн оршилд: Агаартай нөхцөлд хүн үнэний тухай юуг ч сэтгэж болно. Харин хүний биш, цаг хугацааны хувьд үнэн юу вэ? Үнэний тухай бяцхан эргэцүүлэмжээ товч хүүрнэлээр эхлүүлэн, харилцан яриа хэлбэрээр өрнүүлж, дүгнэлтээр төгсгөв.

Хүн цаг хугацааг өнөөг хүртэл огт тоож харсангүй. Цаг хугацаа ч мэдээж хүнийг тоосонгүй. Хүн ийн явсаар, өөрийнхөөрөө үнэнийг бүтээсээр зуун мянган нас хүрэв. Цаг хугацаа хүнийг ажсаар л... Зуун мянга насалсан болоод ч тэр үү, хүн сүүлийн үед элдвийг тунгаан бясалгах нь ихэсчээ. Ийнхүү өнгөрсөн ба ирээдүйг эргэцүүлэхүйд өдгөө өөрийн бүтээсэн түмэн үнэний зөрчил тэмцэлд туйлдаж, мэргэн шийдлийг хайн баахан бэдрэвч нэгэнт мухарт тулаад буйгаа ухааран,.. шантарч будилахын хооронд санаашран суутал гэнэт цаг хугацаатай үнэний талаар ярилцах мэргэн санаа төрөв. Ингээд хүн ба цаг хугацаа хоёр үнэний тухай ийн ярилцав:

Хүн: Үнэн гэж юу юм бэ?

Цаг хугацаа: Үнэн бол бүх зүйл. Чамтай ярилцахыг хүсэн хүлээж байлаа /инээв/.

Хүн: Бүх зүйл үнэн гэж үү?

Цаг хугацаа: Одоогоор чиний уран сэтгэмжээс бусад нь үнэн.

Хүн: Миний уран сэтгэмж... Сайн ойлгосонгүй? Энэ нь одоогоор би юу ч бодсон үнэн биш гэсэн үг үү?

Цаг хугацаа: Хүн чи бодсон зүйлээ бодитоор бүтээн байгуулж чадвал уран сэтгэмж чинь үнэн болж байгаа нь тэр. Бодитоор биелүүлэхгүй л бол ямар ч агуу санаа хоосон бодол хэвээрээ л үлдэнэ. Хүн чи хийж бүтээхээсээ илүү бодож бясалгах нь их юм.

Хүн: Тийм байж. Бүх зүйл үнэн гэлээ. Цор ганц үнэмлэхүй үнэн гэж байхгүй гэсэн үг үү?

Цаг хугацаа: Үнэмлэхүй үнэн гэж байхгүй. Хүн л цор ганц үнэн гэвэл амьтан ургамал худал болох уу? Бурхан л үнэн гэвэл байгаль ба сансар худал болох уу? Цор ганц үнэмлэхүй үнэн гэдэг бол хүн чиний оюун ухаанд л оршино. Өөрөөр хэлбэл биегүй үнэн. Ер нь үнэмлэхүй гэдэг бол хэзээ ч, юутай ч үл шалтгаалалцах, нэг ёсондоо огт төрөөгүй, огт байхгүй ертөнц гэсэн үг. Аргагүй л уран сэтгэмж. Бодит байдал дээр хүн чи ч, орчлон ч, цаг хугацаа би ч эрх тэгш оршин байгаа нь үнэн шүү дээ.

Хүн: Тийм байдаг байж. Тэгэхээр би үнэнийг огт мэдэхгүй байна гэж үү?

Цаг хугацаа: Огт мэдэхгүй гэж хэлэхгүй. Хүн чиний зөнд үнэн оршино. Үнэн чамайг дуудсан тул чи үнэний төлөө тэмцсэн. Одоогоор үнэнийг сайн мэдэхгүйгээ мэдэж авна гэдэг бол чиний хувьд чухал мэдлэг.

Хүн: Би уг нь ухаан орсон цагаасаа л үнэнийг мэдэхийг хүссэн шүү дээ?

Цаг хугацаа: Тийм ээ, хүн чи сэтгэж эхэлсэн өдрөөсөө л үнэний эрэлд мордсон. Гэвч үнэн бол тийм амар олдохгүй. Үнэний төлөө хүн та нар өвөр хоорондоо ихэд хядалцав. Хүн та нар олон янзын үнэнийг бүтээж, тунхаглаж, баримталж, харилцан тулгалцаж ирэв. Үзлийн ба ашиг сонирхлын зөрчлөөс үүдэлтэй мөргөлдөөн, дайн самууны хөлд олон хүн амь насаа алдсан, өдгөө ч алдсаар байгаа нь хүн чиний үнэн байдал. Үнэн бол чиний уран сэтгэмж юм уу үзэл бодолд оршдог зүйл биш ээ гэдгийг уг нь би чамд эртхэн хэлсэн бол...  /санаа алдав/. Гэвч чи бид хоёр өнөөдөр л ингэж ярилцах учиртай байж.

Хүн: Тийм ээ, эргээд бодоход харамсмаар зүйл амьдралд минь зөндөө л байдаг юм. Цаг хугацаа минь хэлээд өгөөч, тэгэхээр би үнэнийг олоогүй л яваа юм байна, ер нь би үнэнийг хэзээ ч олохгүй гэж үү?

Цаг хугацаа: Хэзээ ч олохгүй гэж бүү шантар. Одоо ба өнгөрсөн цагаар хайрцаглаж ертөнцийг сэтгэвэл “хэзээ ч чадахгүй” гэх цөхрөл чамайг эзэмдэнэ. Хүн чи ирээдүйг бүү март. Ирээдүйгээр хүн чи залуужиж, улам хүчирхэгжиж байна. Хүн чи алгуур боловч цуцалтгүй тэмцсээр мөрөөдлөө биелүүлдэг онцлогтой. Өнөөг хүртэл юу юуг хийж бүтээчихээд байгаагаа эргээд нэг хар. Чи өнөөдөр агуйд биш, зориулалтын сууцанд амьдарч байна. Чи өнөөдөр хөлөөр биш, нисэх онгоцоор зорчиж байна. Энд чамд урмын хэдэн үг хэлье: Онгоц, техник, зэвсэг,.. эдгээр ололтуудыг бүтээсэн нь хүн чи орчлонгийн тодорхой хэсгийг нээн захирсан нь мөн. Үнэн бол орчлон ертөнц өөрөө юм шүү дээ. Үнэнийг нээх тусам бүр хүн чиний хүчин чадал өсөн нэмэгдэж байна. Энэ мэтээр бодит байдал дээр чи үнэнийг бага багаар нээн эзэмшсээр байна. Ерөөс аливаа зүйл чимх чимхээр л хөгжин дэвшдэг. Гэнэт бүтээгдсэн төгс ертөнц, нэг мөсөн хийгдсэн агуу бүтээл гэж байдаггүй. Тиймээс гэнэт нээгдсэн үнэн, бэлэн зэлэн үнэн гэж байхгүй. Чи нялх байхдаа зэрлэг орчлонгийн эрхшээлийн өмнө хүчин мөхөсдөхдөө бурхныг сэтгэн аврал эрэв. Хэрэг дээрээ өршөөлгүй орчлонгийн хатуу хөтүүг энэ олон мянган жилийн хугацаанд бурхан биш, хүн чи өөрөө л зөөлрүүлж ирсэн. Цус нулимс, золиос, тэмцлээрээ... Нялзрай байхдаа чи араатан амьтан, байгалийн элдэв аюулын өмнө хүчин мөхөс байсан. Өсч томрохын хэрээр хүн чи ухаан сууж, зэрлэг байгалийн эрхшээлээс бага багаар ангижирч эхэлсэн. Өнгөрсөн түүх ба өнөөдрийн ололт, бүтээн байгуулалт бүхэн чинь үнэнийг буюу орчлонг шат шатаар нээж ирсэнийг чинь нотолж байна шүү дээ.

Хүн: Байзаарай, үнэнийг би бага багаар нээсээр байгаад төгс ойлгоно гэсэн үг үү?

Цаг хугацаа: Тэгэлгүй яах вэ, тийм биш байсан бол энэ орчлонд цаг хугацаа миний хэрэг гэж алга. Хүн чиний түүхэнд хийсвэр зүйл байхгүй. Чиний явсан харгуй бүхэлдээ их тэмцэл, их эрэлхийлэл, бодит бүтээн байгуулалтын зам мөн. Жаахан хүүхэд шууд их сургуульд сурах боломжгүй. Үүн шиг л хүний хөгжил дэвшил тодорхой шат дараалалтай. Хүн чи эдгээр зайлшгүй шат дарааллуудыг бодлоороо бол алгасч чадна, харин үйлдэл, ажил хэргээрээ бол чадахгүй. Учир нь ажил алба, бүтээн байгуулалт бол бодит үнэн. Албыг хуурч хулхидна, алгасна гэж юу байх вэ дээ. Үг, бодлоос чинь илүү үйлдэл, ажил хэрэг чинь л бодит үнэн гэдгийг ойлго. Жишээлбэл нарыг, агаарыг, усыг юу ч гэж боддог, юу ч гэж ярьдаг байсан ялгаагүй, хүн та нар бүгд адилхан хэрэглэдэг. Нар, агаар, амьд байгалийг бүгдээрээ хэрэглэж байгаа чинь бодит үнэн, харин нарыг ямар нэг бурхан, байгалийг лус савдаг, усыг бурхны хишиг,.. гэх мэтээр сэтгэж буй тань үнэн бодит байдалд огт падгүй. Тэр бүхэн бол та нарын уран сэтгэмжийн ертөнцийн л асуудал.

Хүн: Ойлгож байх шиг байна. Цаг хугацаа чамд төгсгөл гэж бий юу?

Цаг хугацаа: Би нэгэнт үнэмлэхүй биш тул надад хязгаар бий. Харин хүн чи одоогоор миний эхлэлийг л харж байна. Цаашид чамд үзүүлэх сонин содон зүйл, цаашид чиний нээх, бүтээх ёстой шинэ ертөнц хязгааргүй олон бий. Нэг талаас би чамд ирээдүйг чинь өгнө, нөгөөтэйгүүр чи өөрөө ирээдүйгээ бүтээн байгуулна. Би бол чамд хоосон цаас л өгнө шүү дээ. Түүн дээр өөрийн үнэнээ бичигтүн. Хийж буй үйлдэл бүр чинь үнэн баримт болж үлдэнэ. Миний төгсгөлийг үзмээр байвал үр хойчоо таслалгүйгээр ирээдүйд шалгараад ирээрэй гэж хэлэх байна.

Хүн: Баярлалаа, цаг хугацаа. Би үнэний тухай илүү ихийг мэдэхийг хүсч байна. Байгаль гэснээс, хүн би саяхан 7 тэрбумуулаа боллоо. Цаашид улам олуулаа болох нь тодорхой байна. Гэтэл бүтээн байгуулалт бүхэн минь байгаль дэлхийдээ хор хөнөөл учруулаад байх юм. Цаашид хэрхэх нь үнэхээрийн тулгамдсан асуудал болоод байна л даа. Хүн бид дэлхий, байгальтайгаа хэрхэн дасан зохицох вэ?

Цаг хугацаа: Дасан зохицох ий? Хүн чи ийм уруу дорой юм гэж үү /инээвхийлэв/? Чи тийм биш ээ. Яриа нэгэнт энд хүрсэн тул цаг хугацаа би хүн чамд ирээдүйн чинь тухай товчхон ярьж өгье. Байгалийн төлөө санаа зовох чинь зүйн хэрэг. Байгаль уствал юу ч үгүй болно гэдгийг чи мэдэж байна. Хүн чи өөрийн эрхшээлийн орчныг бүтээн байгуулахдаа байгалийн болон амьтан ургамлын эрх ашгийг маш ноцтойгоор зөрчиж ирсэн чинь үнэн. Энэ ч аргагүй, хүн чиний ухамсар дөнгөж төлөвших шатандаа явна. Шууд хэлэхэд хүн чи одоо нэгэнт зэрлэг орчлонд дасан зохицохоосоо өнгөрсөн. Учир нь хүн чамд сарвуу, туурай, соёо, үс ноос тэргүүтэн үгүй. Хүн чи өнөөг хүртэл түмэн янзын үнэн, буман төрлийн шашин хийгээд философийг сэтгэвч бүхний нүдэнд ил байдаг нэгэн энгийн үнэнийг үл анзаарах юм. Энэ үнэн бол хүн чиний үйлдэл, бүтээн байгуулалт юм шүү дээ. Өнөөг хүртэл хийж бүтээсэн бүхэн чинь хүн чи бол байгалийн амьтан биш, соёлын буюу тархины амьтан гэдгийг батлаад байна. Чиний зөв, хүн чиний тоо толгой цаашид тасралтгүй өсөн нэмэгдэнэ. Хүн төрөлхтөн чи дэлхийн даацаас хэтэрсэн хэрэглээ, хэрэгцээг үүсгэх цагт орчлонг хүнд зохицуулан өөрчлөхөөс өөр сонголт үлдэхгүй. Өөрөөр хэлбэл цаашид амьд байгалийг хүн чи өөрийн гараар бүтээнэ.

Хүн: Байзаарай, би өөрийн гараар байгалийг бүтээнэ гэж үү?

Цаг хугацаа: Тийм ээ, чи өөрөө цааш амьдармаар байгаа бол шүү дээ. Өнөөг хүртэл хүн чи байгалийн бүтээл байсан бол, цаашид байгаль хүн чиний бүтээл болж хувьсана. Энэ бол зайлшгүй ирээдүй. Чиний балчир нас, хүүхэд нас өнгөрч байна. Чи хорвоо ертөнцийг дур зоргоороо хэрэглэсээр өдийг хүрэв. Одоо чи удалгүй эргээд хорвоо ертөнцийг бодитоор хийж бүтээх насанд хүрнэ. Хариуцлагажна гэсэн үг.

Хүн: Над мэт нь орчлон ертөнцөөр хамаагүй оролдох эрхтэй гэж үү? Тэгээд ч энэ бүхэн нэг л боломжгүй мэт?

Цаг хугацаа: Хүн чи үүрд хүүхдээрээ байхыг хүсээд байна уу даа? Ажил алба хийхгүй, эрхэлж нялхарсаар байх уу? Орчлон ертөнцийн хувь заяаг өөрөө хариуцах бус, өөр хэн нэгэнд даатгачихмаар байна уу /инээв/? Алмайж суусаар нэг л өдөр амьсгалах агаараасаа хагацаад задгай сансарт хаягдах вий. Тэгвэл чи хүссэн хүсээгүй хариуцлагажна гайгүй.

Хүн: Аймшигтай сонсогдож байна. Тийм зүйл үзэхээс нааш би хариуцлагажихгүй юм уу?

Цаг хугацаа: Мэдэхгүй юм даа. Чи өөрөө л үнэнээ бүтээнэ гэдгээ сана. Энд чамайг жаахан шүүмжилье: Ер нь бол хүн чи хуучиндаа дурлаж, шинээс бэргэдэг нэг муу зантай. Мөн туйлын тогтмолыг л хүсээд байдаг, гарцаагүй байдалд орохоос нааш хөдлөх дургүй. Үхэлтэй нүүр тулахаас нааш амьныхаа үнэ цэнийг анзаардаггүй,.. гэх мэт. Энэ бүхэн чиний бас нэг үнэн. Дундад зуунд хар тахал дэгдэж цочроо өгөөгүй байсан бол хүн чамд сэргэн мандах шалтгаан байсан уу? Энхийн цагт сайн дураараа онц байдлын цагаар сэтгэж, ажиллаж чадах эсэх чинь хүн чамаас л шалтгаална. Чи харьшгүй шийдвэр гаргаад өнөөдрөөс ухамсраараа хариуцлагажиж эхэлбэл болохгүй гэхгүй. Гэвч бэрх дээ бэрх. Агаар чинь бэлэн зэлэн байгаа нөхцөлд тархи чинь алмай төлөвт л оршино.

Хүн: Би бүр өөрийгөө ч ойлгохоо байлаа...?

Цаг хугацаа: Одоогоор хүн чи үргэлж хувьсан өөрчлөгддөг гэдгээ л ойлгоход хангалттай. Хүний утга гэж юу юм бэ? Энэ тухай цөөн үг хэлье, хүн чи сайн сонсож ав. Хүний утгыг ойлгохдоо бүх цаг үед эрх тэгш хандах хэрэгтэй. Хүн чиний утга үргэлж л хувьсан өөрчлөгдөж ирсэн, энэ нь чиний нас, ухаан чадалтай холбоотой болохоос аль нэг цаг үе нь зөв, нөгөө цаг үе нь буруу гэсэн үг биш. Туйлын цаг үе гэж үгүй. Эрт цагт хүн чи ан гөрөөнд мэргэшив. Дундад эринд хүн чи аж ахуй ба соёл урлагт мэргэшив. Сэргэн мандлаас хойш хүн чи дайн тулаанд мэргэшиж, цөмийн бөмбөгийг бүтээв. Орчин үед хүн чи түмэн төрлийн нийгмийн мэргэжилд мэргэшив. Энэ бүх өнгөрсөн түүх бол байгаль дэлхий чинь бэлэн зэлэн, элбэг баян байсан үеийн түүх. Чамайг өдий хүртэл өсгөн торниулахад буй бүхнээ зориулж ирсэн тул өдгөө дэлхий ээж чинь үнэхээр ядарч туйлджээ. Мөнхийн дэлхий гэж байхгүй шүү дээ. Цаашид байгальгүй эриний түүхийг хүн чи үргэлжлүүлэн бүтээх ёстой. Өөрөөр хэлбэл хүн чи сөнөсөн амьд байгалийг сэргээн бүтээхийн тулд орчлонгийн инженерчлэлийн мэргэжилд мэргэшнэ. Эндээс хүн чиний шинэ утга төрж байна. Чиний бүтээх байгаль бол албан зориулалтын бүтээл тул зэрлэг байгальтай харьцуулшгүй үзэсгэлэн төгөлдөр байх болно. Дундад эриний хүнд цөмийн бөмбөгний тухай яриад нэмэргүйтэй нэгэн адил одоо цагийн чамд орчлонгийн инженерчлэлийг ярихад үлгэр мэт санагдахыг үгүйсгэхгүй. Гэвч амьд байгалийн сүйрэл нь гагц хүн чиний, эсвэл гагц цаг хугацаа миний биш, бүх ертөнцийн нийтлэг эрх ашгийг хөндөх асуудал тул энэ зайлшгүй үнэнээс бултах аргагүй. Амьд бүтээн байгуулалтыг хийх зайлшгүй хариуцлагыг оюун ухаантайгаараа хүн чи л үүрнэ. Цагийн юм цагтаа. Чи байгалийн сөнөлийг их тэмцэл, их бүтээн байгуулалтаар даван туулна. Улмаар хэт ирээдүйд хүн чи нас бие гүйцэж, ухаан чадал тэгширч, цаг хугацаа намайг ч бодитоор нээж олох болно. Дахин хэлье, хүн чи үнэнийг өөрөө нээж, өөрөө бүтээх болно. Ингээд баяртай, нас бие гүйцсэн хойно чинь дахин уулзъя...

Хүн: Хүлээгээч, цаг хугацаа, хүлээгээч...

...Цаг хугацаа хариу дуугарсангүй. Яриа энэ хүрээд өндөрлөх байж. Хүн баахан гүн бодолд дарагдан хөмсөг зангидаж, нэгэнтээ уртаар санаа алдав. Цаг хугацаа чимээгүйхэн урссаар...

...

Үнэнийг мэдэхийг, ертөнцийн мөн чанарыг ухаарахыг хүсдэггүй хүн гэж үгүй байх. Гэвч үнэн ба ертөнцийн мөн чанар бол бэлэн зэлэн үзүүлэн, сургалт биш. Ертөнц хүний өмнөөс хүнд мэдлэг бэлдэж өгөхгүй. Үнэн зөв мэдлэгийг хүн өөрөө л тэмцэж байж бүтээнэ. Хөдөлмөр тэмцэлгүйгээр үнэнийг нээнэ, үнэнийг олно, үнэнийг ухаарна гэдэг бол нүцгэн хөлөөрөө Антарктид тивийг хөндлөн гулд туулна гэсэнтэй, эсвэл бурханд авилга өгөөд бэлэн стандарт мэдлэг өгөхийг нь хүлээнэ гэсэнтэй агаар нэгэн. Хүний хөдөлмөр тэмцэл, бодит бүтээн байгуулалт, нээлт ололт бүхэн үнэнд хүрэх шатны гишгүүрүүд мөн. Хүн үүссэн цагаасаа л зэрлэг орчлонгийн эрхшээлээс ангижрахын тулд тэмцэж, өөрийн ертөнцийг бүтээн байгуулж ирсэн ба өдгөө ч орчлонг нээх, ашигт ажилд хувиргах их ажил тасралтгүй өрнөж байна. Ертөнцийг бүхэлд нь нээж барах цагт өнөөгийн бидний “Үнэн” хэмээн хайгаад байгаа зүйл бүх нийтийн ерөнхий мэдлэг болох биз ээ. Ямартай ч хүн бид тэр л ирээдүйн төлөө цуцалтгүй тэмцэж ирсэн нь, тэмцсээр ч байгаа нь “Үнэн” юмдаг. Хүний ажил албаны, нээлт ололтын зам дардан байг. 

2011 оны 12-р сарын 14-ний өдөр

Ийнийг судлахын учир

"Ийнийн хууль" номыг санал болгон, уншиж судлахыг уриалах олон шалтгаан байна. Тоймлон дурдвал:

• Ийний бол сэтгэгч Сантын 20 гаран жилийн уйгагүй хөдөлмөр тэмцэл, гүн сэтгэлгээний замналын үр дүнд нээгдсэн цоо шинэ танин мэдэхүйн ойлголт. Сэтгэгч Ийнийн хууль номынхоо "Угтах үг" хэсэгт "...Бүх Ертөнцийн Үндсэн Хууль Ийнийг нээв..." хэмээн итгэл төгс өгүүлсэн буй.
• Ийний нээгдсэнээр хүн төрөлхтөнд ертөнцийг зөв оношлох, зөв сэтгэх, зөв танин мэдэх, улмаар ертөнцийн аливаа технологийг нээн эзэмших зам нээлттэй, тодорхой болж байна. Хүн төрөлхтний ирээдүй хойчийн агуу бүтээн байгуулалтын замыг өнөө цагийн монгол сэтгэгч ийнхүү нээв.
• Хүн төрөлхтний танин мэдэхүйн хөгжилд үзүүлж буй түлхэц, хувь нэмрийн хувьд түүхэнд үгүй том далайцтай Ийний нь цаашид дэлхийн төвшинд монгол хүний үнэлэмж, нэр хүндийг үлэмж дээшлүүлнэ. Сэтгэгчийн нээлт бол чухамдаа өнөө цагийн монголчууд бидний сэргэн мандалтын жинхэнэ түлхүүр болсон гайхамшигт ажил мөн.
• Хувь хүний хувьд Ийнийг судлах нь өөрийн төлөвшил болон оюуны хөгжилд дэвшил гаргах, ертөнцийг сэтгэх цар хүрээгээ тэлэх, орчлон ертөнц ба юмс үзэгдлийг үнэн зөвөөр танин мэдэх, сэтгэлгээний шинэ арга барилд суралцах,.. зэрэг дурдаад баршгүй олон ач холбогдолтой.
• Ийнийн тухай мэдлэг, ойлголтыг хэн түрүүлж олж авна, тэр хүн хожно. Угаас ертөнц бүхэлдээ Ийний тул Ийнийг ойлгох нь хувь хүн өөрийгөө болон бүх ертөнцийг ойлгоно гэсэн хэрэг.
• Хамгийн гол нь Ийний бол Бүх Ертөнцийн Үндсэн Хууль. Энэ ертөнцөд оршигч оюун ухаант хэн боловч ертөнцийн үндсэн хуулийг танин мэдэх эрхтэй.

Тийм ээ, хүн төрөлхтөн ухаан орсон цагаасаа л ертөнцийг танин мэдэх, улмаар өөрчлөн захирах гэж хүсэн тэмүүлсэн. Анх чулуу, модоор зэвсэг хийн ашиглах болсон төдийд ямар их хүнд хөдөлмөр хөнгөвчлөгдөж, хүний амьдрал ямар их өөрчлөгдсөн бол? Зэрлэг амьтдыг гаршуулах, газар тариаланг үүсгэх,.. гэх мэтээр хүн шат шатаар, чимх чимхээр өөрийн эрхшээлийн ертөнцийг бүтээн байгуулахаар эргэлт буцалтгүй тэмцэж ирэв. Хүн төрөлхтний олон мянган жилийн хүнд хүчир амьдрал, тэмцэл, нээлт ололтуудын дүнд өдгөө бид сансар судлалын эринийг бүтээж байна. Дэлхийн тэргүүлэгч гүрнүүд сансрын судалгаа шинжилгээнд асар их хөрөнгө төсөвлөж байна. Энэ мэт хүний бүтээн байгуулалт, зорилго тэмүүлэл чухам хаашаа чиглэнэ вэ? Түүх өөрөө хүн төрөлхтний танин мэдэх, нээн эзэмших хязгааргүй, цуцашгүй их хүсэл тэмүүллийг нотолдог.

Мянган жилийн өмнө хүний хувьд "ниснэ" гэдэг мөрөөдөл төдий байсан бол өнөө цагт жирийн хүүхэд онгоц хөлөглөн нисдэг болж. Мянган жилийн өмнө эзэн хаанд тэрсэлсэн нэгэн амь насаа алддаг байсан бол өдгөө хүн бүр тэгш эрхтэй гэдгийг хуулиараа тунхаглачихаж. Мянган жилийн өмнөх хүнд ухаан солиотой мэт санагдах ойлголтууд өнөө цагийн хүмүүсийн жирийн яриа болж. Энэ мэт их өөрчлөлт, хүн төрөлхтний бүхий л ололт амжилтууд хаашаа чиглэж, юунд зорьж байна вэ? Сэтгэгч Сант ийн өгүүлэв: "Бүх танин мэдэхүй, бүх шинжлэх ухаан, бүх сэтгэлгээний ажлууд Ийнийг нээхийг л зорьж байна. Ийнийг нээвэл орчлон зөөлөрнө, үгүйсгэвэл хатуурна."

Европ тивийг мөхөөх шахсан хар тахал, талын нүүдэлчид, суурин иргэдийг үл ялган овог аймгаар нь хиаруулах салхин цэцэг, өвчин зовлон,..-г даван туулсан хатуужлаар хүн төрөлхтний нээлт ололт хэмжигдэж ирсэн. Агуу хүн, агуу зүйлд өөрчлөгдөх шалтгаан үгүй. Харин зовлон бэрхшээлтэй тулгарсан хүн ба оршихуй тэрхүү бэрхшээлийг даван туулахын тулд тэмцэж, улмаар урьдынхаасаа хүчирхэг болдог байна. Хүн төрөлхтөн тоо томшгүй их зовлон бэрхшээлтэй нүүр тулж, даван туулахын хэрээр улам бүр хүчирхэгжиж ирсэн. Гэвч өнөөг хүртэл хүн орчлонг нээж дуусгаагүй л байна. Цаашид ямар бэрхшээл, зовлон хүнийг өөрчилж, улам хүчирхэг болгох вэ? Амьтан ч, хүн ч ирээдүйд шалгарахын тулд эргэлт буцалтгүй тэмцдэг. Нохой хамартаа хүрэхээр усч гэдэг. Хүн тэгвэл юундаа тулж байж тэмцэгч болох вэ?

Хүн орчлонг бүрэн нээж таниагүй атлаа өөрийн уран төсөөлөл, уран сэтгэмжийн дагуу олон янзын нийгэм, амьдралын хэв маягийг үүсгэж иржээ. Энэ явцад нэг ноцтой алдаа гарсан нь хүн өөрөөсөө бусад амьд оршихуйн ач холбогдол, үүрэг, тэдний эрх ашгийг үл тоомсорлосон явдал байв. Хүн өөрөө агааргүйгээр, байгальгүйгээр амьдардаг мэтээр, энэ орчлонд гагц хүн л оршдог мэтээр сэтгэж ирэв. Энэ бүхнийг алдаа гэж оношлох нь бас өрөөсгөл л дөө. Хүн төрөлхтний танин мэдэхүйн чадвар, хөгжлийн шатууд ингэж л явагдах учиртай байж. Өнгөрсөн зууны сүүлийн хагасаас хүний аливаа үйл ажиллагаа, амьдралын хэв маяг нь байгаль орчныг туйлдуулан үгүйрүүлж буй тухай шуугих болов. Өдгөө байгаль хамгаалал дэлхийн тулгамдсан асуудлын нэг болоод байна. Энэ маягаар цааш үргэлжилбэл хүн байгальтайгаа хамт мөхөх болох нь. Гэвч мөхөлтэй эвлэрэх хүн байхгүй биз.

Байгалийг хамгаалах, хайрлах төдийгөөр асуудал шийдэгдэхгүй. 1989 он гэхэд хүн төрөлхтөн 6 тэрбумуулаа байв. Өнөөдөр хүн төрөлхтөн хэмээх гэр бүлийн гишүүдийн тоо 7 тэрбумыг давсан байна. Хүний тоо толгой цаашид ч тасралтгүй, улам хурдтай өсөн нэмэгдэнэ. Хүн өөрийн эрхшээлийн ертөнцийг үүсгэхийн тулд байгалийг шинээр бүтээх ёстой. Байгалийн хуулийн гүнд нэвтрэн, амьд хийцийн технологийг нээн эзэмшиж, улмаар амьд бүтээн байгуулалтыг хийх чадвартай болж байж хүний цаашдын оршихуй баталгаажна. Бэлэн зэлэн байгальд дулдуйдсан хуучин цагийн сэтгэлгээ, амьдралын хэв маягууд үеэ өнгөрөөж байна. Байгаль дэлхий өдрөөс өдөрт үгүйрэн хоосорч буйг хэн ч мэднэ. Цаашид байгальгүйд орших, байгальгүйд амьдрахын төлөөх их тэмцэл хүн төрөлхтнийг хүлээж байна шүү дээ.

Тийм ээ, хүн төрөлхтөн өнөөдөр дэлхийн уур амьсгалын өөрчлөлт, агаар мандлын гэмтэл, байгалийн хямрал хэмээх цоо шинэ асуудлуудтай тулгарч байна. Хүний хэрэглээ, хүний масс дэлхийн даацаас аль хэдийн хэтэрчихэж. Энэ асуудлыг хөгжингүй, буурай, хөгшин, залуу,.. дээр дооргүй шуугин хэлэлцэвч дорвитой үр дүнд хүрэх шинж алга. Цаашид хүн төрөлхтний, дэлхийн ирээдүй юу болох нь танд сонин биш байна гэж үү?

Нэг талаас Ийний бол бүх ертөнцийн нийтлэг эрх ашгийг хөндсөн ойлголт. Ус, агаар, гэрэл, маргааш,.. энэ бүгд бол Ийний. Ийнийгээр сэтгэх гэдэг нь бүх ертөнцийн эрх ашгийн байр сууринаас сэтгэхийг хэлдэг юм байна. Энэ утгаараа байгалийн сүйрлийг шийдэхийн тулд хүн төрөлхтөн Ийнийн сэтгэлгээнд нэвтэрч, Ийнийн соёлыг бүтээхээс гарцаагүй юм байна. Угаас сэтгэгч Сант өөрөө номдоо дурдсан буй, "...Ийнийн хуулийг хоосноос сэтгээгүй, маргаашид болсон байгальгүйн дайн, тамын орноос нээн сэтгэсэн..." гэж. Дэлхий нийтээрээ урьд хожид үгүй ийм ноцтой асуудалтай тулгарч буй энэ эгзэгтэй үед Ийнийн хууль нээгдсэн нь нэг ёсондоо хүн төрөлхтнийг чиглүүлэгч шинэ цагийн сургаал гарч ирлээ гэсэн үг. Ийнийн судалгаа дэлхий дахинд түгж, хүн төрөлхтний танин мэдэхүйн сан Ийнийн ойлголтоор баяжсанаар цаашид төсөөлшгүй бүтээн байгуулалтын эрин эхэлнэ. Ертөнцийг зөв оношилж, зөв танин мэдсэнээр хүн улам хүчирхэгжин, улмаар өөрийн гараар ертөнцийг шинээр бүтээнэ. Бүтээн байгуулалтын чиг, зам сэтгэгчийн ажлаар нээгдсэн байгаа. Уншиж судлах, ойлгох, хэрэгжүүлэх л үлдлээ?

Нуршуу бичлэгийг минь дуустал уншсанд баярлалаа. Цоо шинэ, амттай танин мэдэхүйн ертөнцөөр хамтдаа аялцгаая залуус аа. Ийнийг идэвхтэй судалцгаая. Дэлхийд монгол хүний нэрийг дуурсган алдаршуулах, цаашид цаг хугацааны төгсгөл хүртэл монгол хүний суу алдрыг цуурайтуулах агуу нээлт шүү дээ.

Үнэний эрлийн үр дүн

Юу үнэн юм бэ?

Үнэн гэж юу юм бэ?

Анх энэ асуултыг өөртөө тавьж, үнэнийг олох эрэл хайгуулаа эхэлснээс хойш бараг гурван жил өнгөрсөн байна. Үнэнийг хайн бэдрэх эргэцүүлэмжүүдээ бичихийн тулд анх энэ блогийг нээж байв. Гэвч үнэний эрэлд төөрч будилан, эргэлзэн тээнэгэлзсээр блогтоо олигтой бичлэг бичиж чадалгүй өнөөг хүрэв. Би хичнээн хайвч үнэнийг өөрөө олсонгүй. Учир нь би үнэнийг нээхийг бус, олохыг хүсч байв. Нээх, сэтгэх, тэмцэх, ажиллах тухай биш, бэлэн үнэнийг олохын тухай л бодож байв... Тиймдээ ч сүнс судлал, далд ухамсар судлал, тархи судлал, сэтгэлзүй, шашин, түүх, парапсихологи, эзотерик,.. гэх мэт салбарт аль хэдийн нээгдсэн, хийгдсэн, бэлэн болсон ажлуудыг л сонирхон судалж байв. Өөрийн оюуны хөрөнгөгүйгээр, бусдын хийсэн ажлаас бэлэн үнэнийг олохыг хүсч байсан байна. Нээрээ л яаж тийм санааны зоргоор зүйл байх вэ дээ... Хуучин мэдлэгүүдэд үнэн хэрвээ нээгдсэн байсан бол өдгөө орчлонд аль хэдийн "яагаад?" хэмээх асуулт үгүй болсон байх учиртай шүү дээ. Үнэн бол миний тэр үеийн гэнэн мөрөөдөл шиг бэлэн зэлэн эд биш юм байна. Хайсны зоргоор олоод мэдээд авчихдаг зүйл биш юм байна. Үнэн хэн тэмцсэн, хэн хөдөлмөрлөсөн хүний өмнө л нээгддэг юм байна...

Гэтэл аз болж би суу авъяас, уйгагүй хөдөлмөр зүтгэлээрээ үнэнийг аль хэдийн нээчихсэн агуу хүнтэй, түүний гайхалтай бүтээлтэй учрав. Энэ бол сэтгэгч Сант болон түүний бүтээл "Ийнийн хууль" ном. Үнэн хаа нэгтээ байдаг сүнсний оронд бус, үнэн аль нэг хязгаарт орших мөнхийн диваажинд бус,.. яг энд, яг энэ бүтээлд бичигдсэн буйг олж харав... Хайсан, олсон. Миний бие хөдөлмөрлөж, тэмцэж байж үнэнийг өөрөө олсонгүй, харин үнэнийг нээсэн агуу гүн сэтгэлгээний бүтээлийг олж чадав. Магад миний эрэл үүнд л чиглэсэн байж. Одоо үнэний зах зухыг нэгэнт олж харсан тул блог дээрээ үнэний тухай бичлэг үе үе оруулж байх болно.

Ерөөс туйлын үнэн гэвэл нэг л үнэн байна: Туйлын үнэн гэж үгүй. Энэ нь өөрөө туйлын үнэн. Бүх ертөнц, бүх оршихуй, бүх цаг үе, бүх цаг хугацаа өөрийнхөөрөө үнэнийг бүтээх эрх тэгш нээлттэй эрхтэй байдаг юм байна. Туйлын, үнэмлэхүй, хөдөлшгүй үнэн гэдэг бол хэзээ ч юутай ч үл шалтгаалалцах бүрмөсөн сөнөсөн ертөнцөд л орших боломжтой юм байна. Жишээлбэл туйлын эцэг оршвол хүүхэд нь хэзээ ч эцэг болох эрхгүй гэсэн хэрэг. Туйлын хүү оршвол хүү хэзээ ч эцэг болох эрхгүй гэсэн хэрэг. Тийм ертөнц даанч алга. Алмаз эрдэнэ хүртэл цаг нь ирэхээр задардаг. Хором мөч тутамд ертөнц өсөн торниж, өөрчлөгдөн шинэчлэгдэж байна.

Үнэн хуучин мэдлэгт огт алга. Хуучин мэдлэгүүд орчлонг, хүнийг, оршихуйг туйлын үзлээр сэтгэв. Туйлын үнэмлэхүй үзлээр бүхнийг тайлбарлах гэж оролдов. Тухайлбал ертөнцийг матери бүтээсэн, бурхан бүтээсэн, ухамсар бүтээсэн,.. гэх мэтээр аль нэг нь заавал анхдагч байх албатай мэтээр сэтгэсэн хэвээр. Мөн өндөг тахиа хоёрын аль нь анхдагч болохын тухайд сэтгэхдээ бэлэн өндөг, бэлэн тахиа төсөөлөөд байхаас биш, тэр хоёрын аль алиных нь оршихуйн жинхэнэ баталгаа болж буй ажлын чадварын тухай үл сэтгэв. Тэнгэрээс л бууж ирэх боломжтой бэлэн тахиа, бэлэн өндөг, бэлэн ертөнц,.. төсөөлөх хуучны сэтгэлгээгээр орчлонг нээх боломжгүй юм байна. Тийм ээ, тахиа өндөг төрүүлэх чадваргүй бол, өндөг тахиа болох чадваргүй бол аль аль нь байхгүй л гэсэн үг шүү дээ. Тиймээс өндөг юм уу тахиа биш, ажлын чадвар анхдагч байх нь. Энэ бол сэтгэгч Сант дээрх алдарт маргаанд тэртээ 90-ээд онд цэг тавьж байсан хариулт мөн.

Хүн анхнаасаа үнэмлэхүй үнэн, үнэмлэхүй соёлыг сэтгэн мөрөөдөв, тэр ч байтугай тодорхой хэмжээнд бүтээн байгуулж ирэв. Хаант засгийн үед бараг бүх хүн хаант засгийг үнэмлэхүй үнэн зөв төр хэмээн сэтгэж байсан л байх. Хааны үр хаан, харцын үр харц. Гэтэл тийм байсангүй. Өдгөө хүн бүр тэгш эрхтэй хэмээн хүн төрөлхтөн нийтээрээ хүлээн зөвшөөрсөн байна. Марксын "Капитал" бүтээлд дүрслэгдсэн коммунист нийгэм нь хүний нийгмийн эцсийн зөв хэлбэр, нийгмийн хөгжлийн зайлшгүй хүрэх үр дүн хэмээн итгэгсэд өнгөрсөн зуунд дэлхийг орвонгоор нь эргүүлж хаясан. Гэсэн ч мөн л тийм байсангүй. Хүн маш олон янзын үнэмлэхүй үнэнийг сэтгэн, хядалцаж ирэв. Гэвч орчлон бол үнэмлэхүй бус, хувьсмал гэдгийг бүх цаг хугацаа, түүх ба ирээдүй нотолсоор л байна. Жишээлбэл яг одооны  та бол нэг хормын өмнөх та биш гэдгээ мэднэ. Энэ нь таныг хормын өмнө өөр хүн байж байгаад одоо шал өөр хүн болсон гэж хэлж байгаа хэрэг биш, бүх цаг хугацаанд та та л байсан, гагцхүү та зогсолтгүй хувьссаар байна. Таны нялхад аавын тань үг үнэн байв. Таны идэр насанд таны чөлөөт сэтгэлгээ танд үнэн болов.

Тийм ээ, үнэн ч, ертөнц ч хувьсмал. Мэдээж нялх хүүхэд үргэлж нялхаараа байдаггүй, хүүхэд эцэг болно, гэвч тэр нялх хүүхэд ч, тэр эцэг ч нэг л хүн, нэг л ертөнц. Хүн ч бас хувьсмал. Хувьсмал бол Ийнийн ойлголт. Цоо шинэ мэдлэг болох Ийний судлалаар хүн төрөлхтөн үнэн, орчлонг бүхэлд нь нээн таних болно. Хүн төрөлхтний түүхэнд ийнхүү монгол хүний суут бүтээл танин мэдэхүйн цоо шинэ эриний үүд хаалгыг нээж байна. "...Ертөнц бол угаасаа л Ийний...". Сэтгэгчийн "Ийнийн хууль" номын "Өмчийн бүлэг" доторх "Ийнийн ажлын зарчим" хэсгээс иш татав.

"Үнэн бол хувьсмал" хэмээн сэтгэгч Сант өгүүлэв. Миний хувьд сэтгэгч Сантын анхны бүтээл "Ийнийн хууль" номоос маш олон асуултын хариуг олсон. Үнэнийг хайгчдад дээрх номыг санал болгож байна. Үнэн энгийн. Сүнсний ертөнц, агуу ертөнц, хийсвэр ертөнцөд,.. биш, энд үнэн байна. Сэтгэгч эхний номоороо Бүх Ертөнцийн Үндсэн Хуулийг нээснээ тунхагласан. Сэтгэгч одоо хоёр дах номоо хэвлэн гаргахаар ажиллаж байна. Үнэний эрэлчдэд амжилт хүсье.

Эрлийн үзүүр

Миний блогоор шагайж байгаа, шагайж байсан, цаашид шагайх хүмүүст хандаж хэлэхэд:

Үнэнийг хайж олох зорилгыг өөртөө тавьсан тэр үед энэ блогийг анх нээсэн билээ. Үнэний эрэл маань яван явсаар намайг нэг зүйлтэй учруулах нь ч учруулсан шүү. Энэ талаар дэлгэрэнгүйг 2011 оноос эхлэн блогтоо оруулах болно. Бичих зүйлийнхээ агуулгыг шийдэж чадалгүй, блогоо удаан хугацаанд хоосон оргиулж олон хүний урмыг хугалсан бол хүлцэл өчье. Үнэн гэх баримжаа олдохгүй баахан удсан тул нэг хэсэг таг дуугүй байсан болно. Одоо нэгэнт эрлийн үзүүр харагдсан тул би бичмээр байгаагаа бичихтэйгээ боллоо.

Жич: Сант хэмээх суут хүний бүтээлтэй учирсанаараа би өөрийнхөө хувьд үнэнийг олох хувьтай байж. Энэ хүний анхны ном болох "Ийнийн хууль" 12-р сарын 17-ны өдрөөс худалдаанд гарна.

2011 онд энэ навсархай блог дээр минь дахин уулзацгаая, сайхан баярлаарай.

Миний тухай

Би бол хүн. Бусад хүнээс ялгарах зүйл гэвэл миний хувь тавилан л байх. Угаас хүн бүр өөр өөрийн цорын ганц давтагдашгүй замтай байдаг биз. Зарим нь ухаан санаанд багтамгүй гайхамшигт тавилан, давтагдашгүй амьдралыг туулан өнгөрөөж, түүхэнд алдар нэрээ мөнхөлнө. Зарим нь хэнд ч мэдэгдэлгүй мөрөөрөө амьдраад дуусна. Зарим нь өөр шигээ амьдрах гэж ядаж яваа нэгнийг алж хядсан, хэрцгийлсэнээрээ бас түүхэнд үлдэнэ. Миний хувь тавилан бол миний ирээдүй. Энд би өөрийн тухай ярихаасаа илүү, "хүн"-ий тухай хэсэгхэн бодлоо бичих нь дээр болов уу. Бид бүгдээрээ "хүн" юм чинь.

Би энэ блогийг хэзээ нээснээ санахгүй байна. Ойролцоогоор нэг жил гаран болсон байх.

Би энэ блогтоо нийт 20-оод бичлэг оруулж байсан, дараа нь устгасан. Учир нь миний үзэл бодол, мэдрэмж, сонирхол,.. блог нээснээс хойш маш олон удаа хувьсан өөрчлөгдөж, би маш барьцгүй байдалтай байна...

Би энэ блогтоо юу тавих, юуг бичих ёстойгоо одоогоор сайн мэдэхгүй байна.

Би энэ блогоор дамжуулж дотоод ертөнцийнхөө хэсгээс гадагш нь илэрхийлж бичихийг л хүсч байна. Харин миний дотоодод эмх цэгцгүй байдал ноёлсоор...

Тиймээс би одоо хүртэл юу үнэн гэдгийг мэдэхгүй гэсэн үг.

Тиймээс би одоог хүртэл хаа нэгтээ төөрч яваа гэсэн үг.

Тиймээс туйлын, өөрчлөгдөшгүй БИ гэж үнэн чанартаа байхгүй гэсэн үг... БИ бол нэг хувьсмал. Та ч гэсэн. Хувьссаар л байх болно. Харин энэ хувьсал хаашаа чиглэж явагдвал зөв байдаг, улмаар энэ зөв замаар хувьссаар яваад оргилд нь хүрвэл ямар үр дүн гардаг болох, цаашлаад энэ хувьслыг бүрэн удирдлагандаа авах боломж хүнд байдаг эсэх талаар яривал сонирхолтой байх...

Хүн гэж юу юм бэ? Хүн гэж энэ гээд тодорхой хэлчихээр зүйл харагдахгүй юм аа... Амьтан юм уу? Адгуус уу? Адгуусны арай оюунлаг хэлбэрүүд үү?

Хүн бараг нэг насаараа огт юм идэхгүй, агаар салхиар хооллоод явсан тухай мэдээлэл байх юм. Тэгсэн атлаа бие цогцос нь 25-тай залуугийнх шиг эрүүл чийрэг, тархи нь залуу хүүхдийнх шиг сэргэг гэх...

Хүн хэдэн мянган жил бясалгал хийгээд биеэсээ төөрөөд алга болсон тохиолдол ч байх юм. Чулуужсан шидтэнүүд гэгдэх тэдгээр хүмүүсийг хэзээ амь орохыг нь хүлээх хэрэгтэй юу? Эсвэл амилуулах арга чаргыг нь мэддэг эрдэмтэй нэг нь яг одоо сэрээгээд асууж шалгаах нь зөв үү?

Хүн төмөр, заримдаа шилийг их хэмжээгээр иддэг. Өөр юу юу ч иддэг юм бүү мэд. Иогчид хөлийнхөө улаар ганцхан ширхэг хадаасан дээр тогтож, бие дээрээ гал асааж, хагархай шилэн дээгүүр нэг ч шарх сорвигүйгээр хөл нүцгэн алхаж,.. чаддаг.

Хүн аминд нь аюул тулгарсан үед цаг хугацааны мэдрэмж нь ердийнхөөсөө даруй хэд дахин нарийвчлалтай болдог гэнэ. Дайны үед нэг цэрэг их бууны сум хэрхэн "удаанаар" нисч ирэн хажуугийнх нь ханыг мөргөөд хэдэн хэсэг болон бутарч байгааг "тухтай" гэгч нь ажигласан тухай тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг.

Хүн зүүдэндээ явдаг. Хүн зүүдэндээ ярьдаг. Хүн зүүдэндээ, эсвэл зүгээр л сэрүүн байхдаа өнгөрсөн, ирээдүйг хардаг. Хүн сүнс хардаг. Хүн гэнэт шатаж үхдэг. Хүн архинд тасарсан үедээ ярьдаг, явдаг, үйлдэл хийдэг. Хүн зүүдэндээ нээлт ч хийдэг. Хүн... Хүнд чадахгүй, мэдэхгүй юм гэж алга аа... Тэгсэн атлаа яг чаддаг, мэддэг юм ч гэж алга. Үргэлжийн төөрөгдөл, үзэл бодол, итгэл үнэмшлийн зөрчилдөөн...

Хүн... гэх мэтээр хүний үйлдсэн, одоо ч үйлдэж байгаа санаанд оромгүй, логик-оор сэтгээд учрыг нь хэзээ ч ухамгүй үзэгдлүүд, үйлдлүүд, дүр зургууд хүний түүхийг өгүүлсэн зузаан номын хуудсуудыг битүүлжээ...

Хүн... тодорхойгүй оршихуй. Тодорхойлох гэж, ямар нэгэн байдлаар хүрээ хязгаар тогтоон хайрцаглах гэж оролдох нь өөрөө алдаа юм уу даа...